Van vast naar vloeibaar werken

Lekker kijken, spelen, drijven en zwemmen!

Leren: van moeten naar willen’ is het onderwerp op 15 juni in de Metaal-kathedraal in Utrecht. Het verhaal van Farid Tabarki van Studio Zeitgeist spreekt me aan. Zijn visie gaat over transformeren van ‘vast’ naar ‘vloeibaar’. Om me heen zie ik een oude metaalfabriek met pilaren van een kerk. In mijn eigen gedachten sta ik als kind aan de waterkant. Spring ik erin? Het ontwikkelen van die durf, moed en vind ik een passende metafoor voor de huidige verandering in hoe we werken.

Een paar decennia. Vaste werktijden en vaste werkplekken zijn niet meer vanzelfsprekend. Vaste taken en vaste banen lijken opgelost in het niets. Geen zekerheid over maandinkomen, het afsluiten van een hypotheek. Die rust en regelmaat – van het stabiele gelukkige gezin – lijkt verleden tijd.

Hoe anders leven en werken mensen nu, enkele decennia later. Altijd online en druk met piepjes van social media. Werk en privé lopen steeds meer door elkaar. Als kind heb je pech als je ouder het werk niet kan loslaten. Alles lijkt te kunnen maar veel gebeurt lang niet altijd. Wel op vakantie de wereld rond én ook Syrische vluchtingen in je eigen wijk. Verschillen tussen mensen groeien.

Een conflict verdiept. Ondanks een aantrekkende economie hapert er iets. Mensen vallen uit door werkdruk en stress. Jonge mensen hebben een burn-out. Onze arbeidsmarkt is niet duurzaam. De ambities voor een concurrerende kenniseconomie zijn groot. Maar andere landen lopen ver op ons uit vooruit.

In gedachten zie ik mensen aan de waterkant kijken naar dat aantrekkelijke water. Naar mensen die vol plezier bewegen, spelen en lachen. Voor een aantal mensen is die andere vloeibare wereld onbereikbaar of zelfs gevaarlijk. Ze zijn bang voor water of kunnen simpelweg niet zwemmen. Zij blijven buitenstaanders – zijn soms slachtoffers – in een wereld van groei en geluk.

Het Nieuwe Werken? Ja, daar heb ik het over. Dat is precies wat er gebeurt. De focus ligt vaak op technologie, mensen worden ‘vergeten’. Bedrijven hebben nieuwe internetoplossingen en flexibel ingerichte werkruimten. De bedoeling: winst verhogen en kosten verlagen. Werknemers belanden in het diepe van die ‘andere wereld’. Natuurlijk gaan mensen er niet gelijk zomaar handig mee om. Werkdruk en stress zijn begrijpelijke gevolgen. Mensen worden ziek, gaan onderuit. Wellicht is een ‘zwemdiploma voor HNW’ een idee.

Wat te doen? Werkgevers kunnen kritischer investeren in hun toekomst; niet alleen in functioneler technologie, óók in innovatief en gezond gedrag. Moderne bedrijven en organisaties functioneren met kennis en inzicht in wensen van mensen en mogelijkheden van werkprocessen.

Bedrijven verhogen verder hun continuïteit en kwaliteit met arboprofessionals die ook meedenken en adviseren over goed omgaan met de fluïde wereld van tijd- en plaatsonafhankelijk werken. Hun bijdrage wordt waardevoller en hun het vakgebied boeiender.

Ontdek ook het plezier van zwemmen in een wereld van mogelijkheden. Geef mensen ruimte. Begeleid hen, draag kennis en kunde over. Begin vooral rustig en speels. Doorbreek de vicieuze cirkel van groeiende verschillen tussen mensen. Creëer beweging. Voordelen en rendement van nieuw werken zijn voor iedereen.

Met dank aan NSvP en GAK voor het organiseren van deze leerzame dag!

Een brede blik op werk

Fokke-en-Sukke-lezen-het-fnvonderzoek-081013(4120)Het begrip ‘werk’ klinkt kort en krachtig. Maar in de praktijk van alledag heeft dit woord vrij veel betekenissen. Gaat het om banen? Ondernemerschap? Meedoen in de samenleving? Financiële zekerheid? Routinematig werk verdwijnt steeds meer. Er komt meer dienstverlenend, creatief en kenniswerk. Wat zijn consequenties van die veranderingen? In deze blog verkennen we het thema werk met meetups tot nieuwe ontwikkelingen.

Meetups  Meetups zijn laagdrempelig netwerkbijeenkomsten. Mensen ontmoeten elkaar online, internationaal en lokaal rond allerlei ontwikkelingen en actuele thema’s. Mensen luisteren, delen ervaringen en gaan in dialoog. De laatste tijd kom ik regelmatig bij meetups in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Bijvoorbeeld op 25 maart om na te praten over het VPRO-programma Tegenlicht over ‘Het werk van morgen’. Als gevolg van automatisering verdwijnen de komende 10 jaar naar verwachting 2 tot 3 miljoen banen.

Ontwikkelingen  Er komt wel nieuw betaald werk terug, maar niet genoeg voor al die mensen. Bas van de Haterd vertelde 25/3 over 10 beroepen die verdwijnen en verschijnen. Naar persoonlijke aandacht, dienstverlening en creativiteit blijft wel vraag. Over werkontwikkelingen wordt ook veel geschreven. Dit jaar kwam uit: ‘De ontdekking van de toekomst’ met de ondertitel ‘Wat we weten is niet te geloven’ van Professor Wim de Ridder. Hij gaat in op technologische vernieuwing en maatschappelijke gevolgen. Hij verwacht dat de komende tien jaar het meest spannend zijn. Gaan we mee bewegen?

Verkenning begrip werk  Werk is in ons leven steeds meer centraal komen te staan. We verdienen er niet alleen ons brood mee. Met de zekerheid van een baan hebben we een hypotheek, auto en vakanties. In het werk ontmoeten we mensen, ontwikkelen we onze talenten en dragen we bij aan de samenleving. Maar hoe verder als er minder banen zijn? Dan is het wel een goed idee om eens te kijken waar we het over hebben.

Op 25 maart bleek dat de vanzelfsprekende combinatie van werk doen en daar een inkomen voor krijgen inmiddels een illusie is. Bijvoorbeeld een vrijwilliger – die zinvol werk doet – krijgt daar niet vanzelfsprekend voor betaald. Mensen kunnen een mooi inkomen verdienen met risicovolle bankproducten zonder bij te dragen aan de maatschappij. Ook zijn er mensen die betalen om bijvoorbeeld in een weeshuis in de derde wereld zinvol te kunnen werken. ‘Werk’ kan dus van alles zijn; wel of niet betaald, vast of flexibel en een baan of bedrijf.

Het waarom van werk  Ieder mens wil overdag iets doen en heeft een inkomen nodig. Mensen zijn gewend aan contacten, comfort en het ritme van banen. En dus werpen politieke partijen zich op als hoeders van deze verworvenheid. Maar is het echt zo vanzelfsprekend: een baan van 36 uur? Op 25 maart schetste Bram van Ojik van Groenlinks een beeld van het denken over werk in de politiek; De SP denkt dat alle mensen hele weken hard willen werken. De VVD denkt dat mensen zonder baan op de bank gaan zitten blowen. De PvdA is bang dat mensen ziek worden zonder baan; zelfs als ze wel een inkomen hebben. Hij riep aanwezigen op zelf na te denken over wat we eigenlijk willen met werk.

En dat inkomen dan?  Een groeiende groep Nederlanders heeft geen (vast) inkomen en leeft in financiële onzekerheid. Werkelozen doen het met minder sinds de WW-duur is verkort. Mensen boven de vijftig vinden nauwelijks nog een baan. Voor zelfstandigen zijn er onvoldoende betaalde opdrachten. Arm wordt armer, rijk wordt rijker.

Nieuwe wetten moeten werk toegankelijk maken voor iedereen. Maar wetten scheppen geen betaald werk. Wat willen we dan? Een solidaire samenleving met bestaanszekerheid? Zo’n loskoppeling van werkzaamheden en inkomen zou ruimte creëren voor iets nieuws! Bijvoorbeeld voor het idee van een basisinkomen voor iedereen.

Belangen rond werk  Allerlei belangen spelen tegelijkertijd een rol, op alle niveaus. Op het niveau van de Nederlandse samenleving is het een goed idee als zoveel mogelijk mensen actief meedoen en zelfredzaam zijn. Zo blijft sociale zekerheid betaalbaar en haalbaar. Op het niveau van bedrijven speelt iets anders. Werkgevers automatiseren werkprocessen om bedrijfsresultaten te verbeteren. Over continu werkende computers betalen ze geen belasting. Maar dat kost dus wel banen. Waar moeten die mensen heen? Mensen hebben bestaanszekerheid nodig. Onbetaald werk – zoals mantelzorg, vrijwilligerswerk en kinderen opvoeden – blijft gewoon bestaan. Maar zonder inkomen kun je dat niet doen. Wat nu? Het wordt tijd voor nieuwe oplossingen.

Zelf je werk ontwerpen  Maak proactief werk van je eigen werk! Waarom niet? Voor dit idee is het een goed moment. We kunnen de toekomst naar onze eigen mensenhanden zetten! Wat kan in de nabije toekomst? Wat hebben we straks nodig? Hoe zetten we onze talenten goed in voor elkaar en onszelf? Verken de kansen.

Stap eens uit de trein van druk, druk, druk voor een ontspannen en inspirerend intermezzo met samen dromen, denken, durven en doen. Maak werk van je perspectief. Zo ben je minder bang voor de toekomst. Je slaapt beter en kunt beter denken. Wat niet meer werkt kun je loslaten. Zo doorbreken we een vicieuze cirkel. Als scheppende wezens gaan we onze dromen waar maken. Zo krijgt een noodzakelijke transformatie in werk vorm en inhoud. Zo laten we een leefbare wereld na voor volgende generaties.

Als werkontwerper help ik verantwoordelijken voor werk(omstandigheden) – van CEO tot zelfstandige – anticiperen op de toekomst. Meer informatie vindt u op deze site. Deze blog is 29 mei 2015 ook gepubliceerd op de site www.blikopwerk.nl.

Kansen benutten in 2016!

stock-photo-50642702-this-trafic-light-is-making-lateOp 12 december 2015 is een klimaatverdrag gesloten in Parijs. Wereldwijd moet de uitstoot van broeigassen omlaag om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen. Is dat relevant voor het MKB? Ja, natuurlijk!

Uitdaging  Er zijn kansen voor nieuwe bedrijvigheid; Van energiezuinige oplossingen tot opwekking en opslag van groene stroom. Intelligente producten, systemen en diensten voor gedragsverandering. Verouderde manieren van werken versneld vernieuwen. Het Nieuwe Werken en flexibel werken verder ontwikkelen met aandacht voor mensen en veranderingen in het werk. Kennisintensief, creatief of dienstverlenend kan slimmer en beter.

De term ‘vlinderrevolutie’ hoorde ik voor het eerst op Radio 1 in november 2014. stock-photo-52702122-he-enjoys-cycling-to-work Het ging over geweldloze omwentelingen; De fluwelen revolutie in 1989 in Tsjecho-Slowakije, de hoopvolle Arabische lente van enkele jaren geleden, de aanhang van Aung San Suu Kyi in Birma. Is er iets van te leren? Een visie en wenkend perspectief kan mensen inspireren om in beweging te komen, zonder dat dit van buitenaf wordt opgelegd.

Idee  Een metamorfose is een transformatie zonder strijd, bloed vergieten of geweld. De grauwe en moeizaam kruipende rups kapselt zichzelf in. In alle rust vindt – in een aantal weken – de transformatie plaats. Dan is de rups veranderd in een kleurige vlinder. Klaar om uit te vliegen? Nee, nog niet. Eerst moet de vlinder nog de spieren van zijn vleugels ontwikkelen. Dat doet de vlinder door zichzelf los te wringen uit de pop.

Voorbeeld  Dat lastige loswringen, daar gebeurt het. Een leefstijl veranderen van  ‘rupsjes nooit genoeg’ naar ‘vrolijke vrije vlinders’. Daar zijn spierballen voor nodig. De liefde voor mooie dure auto ’s vervangen voor genieten van meer buiten zijn en bewegen op de fiets. Het gebeurt!

Actie  Neem de ruimte voor lekker dromen over 2016; onder de douche, onderweg of in de pauze tussendoor. Waar verlang je naar? Wat heb je nodig? In de eigen functie, het bedrijf, voor klanten of thuis privé. Schrijf losse woorden op – bijvoorbeeld in de agenda- en laat het rijpen. Kijk er over een paar weken weer naar en je bent verrast over de waarde van die losse flarden.

Slimme werksystemen

Slimmer werken is noodzakelijk voor bedrijven en organisaties die anno 2016 willen overleven en groeien. Afhankelijk van het werk, de mensen en de omgeving krijgt slimmer werken op zeer uiteenlopende wijzen vorm en invulling. Het is een ware kunst om iets te doen wat zowel onderscheidend is en ook waarde toevoegt. Hoe help je je klant? En wat doe je dan? Daarvoor is geen standaardrecept te geven. Wel is er een internationale norm over het ontwerpen van werk. Daarover meer.

Norm over werksystemen  De tweede revisie van de internationale ergonomische basisnorm over werk uit 1981 van ISO (International Standard Organisation, zie www.iso.org) is bijna klaar. NEN in Delft publiceerde in 2014 op haar site www.nen.nl de ISO/DIS 6385:2014(E) met de titel ‘Ergonomic design of work systems. In de negentiger jaren werd deze norm nog genoemd in de Arbeidsomstandighedenwet als basis voor het concretiseren van het begrip ‘stand van de ergonomie’. De norm is bij NEN te bestellen via de link.

Voor slimmer werken en voor Het Nieuwe Werken is de tweede herziening van deze internationale norm uit 1981 eigenlijk uiterst actueel. Het is gewoon geworden dat veel mensen altijd en overal werken. Problemen, zoals werkdruk, stress en burn-out, nemen toe. Toch staat de beroepspraktijk van verantwoord werken buiten de kantooromgeving nog in de kinderschoenen. Deze norm biedt handvatten voor een structurele, integrale en duurzame aanpak van complexe vraagstukken. De norm kan worden gebruikt als richtlijn, als checklist en bij het op maat ontwikkelen van (nieuwe) werkoplossingen.

Leidinggevenden, specialisten en medewerkers kunnen werkproblemen samen integraal aanpakken met behulp deze norm. Door die te gebruiken als richtlijn en checklist is het mogelijk om bestaande en nieuwe werksituaties beter vorm te geven, borgen en verbeteren. Volgens de definitie vervult een werksysteem een bepaalde taak. Een werksysteem bestaat uit een combinaties van mensen en middelen binnen een bepaalde context. De norm geeft richting aan het ontwerpen van integrale concepten en vervolgens aan de uitwerking van werkorganisatie, werktaken, banen (jobs), werkomgeving, gereedschap en interfaces, werkruimte en werkplek. De norm biedt richtlijnen, voorwaarden en eisen bij het realiseren van duurzame mensgerichte werkoplossingen.

Over deze Draft International Standard (DIS) wordt gestemd door de zogenaamde ‘P-members’ (oftwel paying of betalende leden/landen). Nederland hoort daar sinds een jaar helaas niet meer bij. In de zomer van 2013 trok het NEN zich terug uit de ontwikkeling van internationale basisnormen op het gebied van ergonomie. Na decennia van actieve deelname is Nederland geen lid meer van commissie ISO/TC159. Wietske Eveleens – 24 jaar Nederlands expert ergonomisch ontwerpen in de werkgroep van deze commissie – woonde in januari haar laatste ISO-vergadering bij in Berlijn. In 2004 kwam de eerste revisie van ISO 6385 uit onder haar voorzitterschap van deze werkgroep en ze werkte ook aan de nieuwe basisnorm ISO 26800 ‘Ergonomic principles and concepts’, die uitkwam in 2011.

Meer info op www.iso.org.

Gezond presteren

‘Hoe kan het?’ vraag ik me af, net zoals veel anderen. Oranje speelt goed op het WK in Brazilië, naar mijn indruk beter dan voorheen. Arjan Robben was van glas en lijkt nu van staal. Wat is er gebeurd? Wilt u meer leren over gezonder presteren?

De carrière van de Groninger Arjen Robben tekende zich – volgens het NRC – door blessureleed en cruciale missers in belangrijke wedstrijden in 2010 en 2012. Belangrijk voor Robben was samenwerking met een osteopaat, sinds 2008. Westhovens vindt dat het belangrijkste wat hij hem geleerd heeft is meer lichaamsbewust te zijn, preventief te handelen en tijdig te registeren als er iets dreigt mis te gaan in zijn spieren. Zo zijn blessures te voorkomen. Robben zelf heeft nu meer vertrouwen in zijn lijf. Hij zorgt dat alles – zoals bekken, rug en enkels – vrij beweegt en niet vastloopt. Want als je blokkades hebt ga je compenseren en dan ga je je spieren verkeerd belasten.

Net als Arjen Robben ben ik zelf ook tegen grenzen aangelopen, maar dan op een heel andere manier. Een behandeling van de Ziekte van Lyme – die ik al zes jaar bleek te hebben – in het ziekenhuis met antibiotica duurde slechts anderhalve week. Daarna voelde ik me jaren slechter dan voor de kuur. Ik wilde me weer beter voelen en ging lezen over voeding en experimenteren met wat ik tot me nam. Ik dronk jarenlang geen koffie en alcohol meer en leefde bewuster en gezonder. Tot mijn verrassing verbeterde mijn aangetaste gezichtsscherpte aanmerkelijk en kwam mijn energie langzaam terug. ‘Je wordt nog helderziend’, zei de dokter. Er kan veel als een mens echt wil.

Bedrijven ontdekken het belang van gezonde medewerkers voor betere bedrijfsprestaties. Dus stimuleren managers medewerkers om gezonder te leven met meer fruit, bewegen en sporten. Niks mis mee zou je wellicht denken. Toch is deze handelwijze niet zonder gevaar. De bedrijfsleiding kan in de verleiding komen om van medewerkers continu topprestaties te gaan verwachten. Arjen Robben leert ons dat dat niet werkt. Full prof zijn betekent niet dat je zeven dagen per week 120 procent geeft, zoals hij vroeger deed. Arjen heeft geleerd om twee keer per week alles te geven: tijdens de wedstrijd en een keer op de training, om de boel te testen.

Wat kunnen bedrijven van Oranje en Arjen leren? Put mensen niet uit, laat hen presteren op het moment dat het erop aan komt. Maar dat botst helaas met de huidige dominante cultuur in organisaties, waarbij mensen vooral worden gezien als bedrijfsmiddelen, net als ICT-oplossingen en huisvesting. Momenteel verdwijnen veel banen door automatisering, omdat machines veel werk beter zouden kunnen doen. Voor mensenwerk is minder aandacht.

Laten we eens een gedachte-experiment doen. Denk je eens een voetbalspel in met alleen robots op het veld. Robots in het veld leveren misschien meer doelpunten op. Maar dan ontbreekt het op het veld aan de unieke creativiteit en behendigheid van de spelers en het samenspel en de tactiek van het team. Wie komt er dan nog naar het stadion voor het zien van de wedstrijd? Wat zijn de uitzendrechten op TV dan nog waard? Als niemand naar de wedstrijd komt kijken schiet je als bedrijf met automatisering toch je doel voorbij.

Zo’n WK lijkt mij een mooie aanleiding voor bedrijven om zich te laten inspireren door het Nederlands voetbal. Het is een goed moment om mensenwerk weer meer te gaan waarderen. Welke taken passen beter bij mensen en welke bij machines? Daarover is veel bekend. Wijs met een zogenaamde taakallocatie taken bewust toe aan mensen of machines voor beter resultaat. Zo komen kwaliteiten van mensen – ten opzichte van machines – in bedrijven en organisaties beter tot hun recht. Laat als leidinggevende de menselijke kwaliteiten in het veld schitteren!

Gezonder presteren is mogelijk als mensen weer de regie krijgen over hun lijf en leven. Garanties zijn er niet. Maar als managers hun mensen meer vertrouwen en steunen, dan blijkt bijna alles mogelijk. Dan presteert ieder mens en iedere ploeg het beste op zijn eigen manier.

Duurzame werkbaarheid

Investeren in werkbare oplossingen levert organisaties meer rendement en minder risico’s op. Werkdruk en stress verminderen. Maar werkgevers en overheid investeren kennelijk liever in bijvoorbeeld duurzame inzetbaarheid. Voor mij is het niet logisch. Ik wil graag snappen waarom. Een paar boeken helpen mij verder. Klopt mijn analyse ook voor u als lezer? Ik ben benieuwd naar uw reactie.

Werkbaarheid gaat over de mate waarin dagelijks werk handig, nuttig en praktisch uitvoerbaar is. Ondersteunen de werkmiddelen en werkorganisatie, bijvoorbeeld een doelgerichte taakuitvoering? Met plezier las ik onlangs Richard Sennet’s ‘De ambachtsman’ en ‘Nieuw Europees Organiseren’ van Jan Jaap Brouwers en Jaap Peters. Het eerste gaat over de mens als maker en het tweede over organiseren op basis van vakmanschap verbinding en vertrouwen. Sennet onderbouwt het belang van vakmanschap, ook in het huidige tijdgewricht. Brouwers en Peters duiden het verschil tussen Angelsaksisch en Rijnlands besturen van organisaties. Mensen zijn verworden tot ‘bedrijfsmiddelen’. In de afgelopen 25 jaar zijn organisaties en bedrijven in Nederland massaal overgestapt op Anglo-Amerikaans besturen.

Maar nu blijkt er een probleem te zijn bij de brede introductie van Het Nieuwe Werken. De enthousiast omarmde principes van commanderen, communiceren en controleren passen niet goed bij tijd- en plaatsonafhankelijk werken. Rijnlands aansturen van HNW werkt beter, met aandacht voor vakmanschap, verbinding en vertrouwen. Maar het Angelsaksische model is lastig weer om te buigen naar het Rijnlandse.

Tijdens de omschakeling van het Rijnlandse naar het Angelsaksische model werkte ik in in de jaren negentig in organisaties in functies als technisch ergonoom, opleider/adviseur en management consultant. Ik merkte hoe de interesse in de inhoud verminderde, als je je declarabele uren maar haalde. Het toepassen van de Arbowet ging gelukkig nog over het deskundig vertalen van basisprincipes naar doelmatige werkoplossingen voor bedrijven op maat. Inmiddels zijn twee parallel arbo-werelden ontstaan: de papieren wereld van RI&E’s en de echte wereld met meer mensen met ‘onverklaarbare’ werkdruk en stress.

Over duurzaamheid gesproken. Het gebrek aan serieuze belangstelling voor zorg voor menselijk kapitaal bij leidinggevenden verbaast mij. Reorganisaties, bezuinigingen en veranderingen volgen elkaar steeds sneller op. Waarom? Leidinggevende lijken de enigen te zijn die niet (willen) zien dat zulk werk niet meer te behappen is voor gewone werkende zielen … Of begint de wal het schip te keren? Duurzame inzetbaarheid is gericht op individuen. Maar grote problemen zoals werkdruk en stress horen helemaal niet op het bord van individuen. Die moeten op organisatieniveau worden aangepakt: maak het werk weer werkbaar! Wat meer investeren in ‘duurzame werkbaarheid’ is goed voor de lerende kenniseconomie en het individu.

Tip Beste werkgever, Stap eens uit de parallelle spreadsheetwereld. In de echte wereld gebeurt het. Wandel rond en ga samen pauzeren en koffie drinken. Wissel dagelijkse ervaringen in het werk uit. Denk samen na over slimmer werkoplossingen. Ontdek dat het onderling vertrouwen zo weer kan groeien. Oplossingen voor lastige problemen zoals werkdruk moeten vooral komen van u als werkgever, niet van werknemers. Het ontwikkelen van oplossingen is mensenwerk, met kennis van zaken en vakmanschap.

Hoe werkbaar is uw werk als leidinggevende eigenlijk? Misschien eigenlijk een beetje te druk? Kritisch en creatief nadenken over het eigen werk is een mooie eerste stap naar echt duurzaam werken in organisaties.

Voorop lopen, volgen of achter lopen

Vele eersten zullen de laatsten zijn en vele laatsten de eersten. Met dit spreekwoord duiden we aan dat een persoon voordringt of dat een achtergestelde of lager geplaatste toch hogerop kan komen. Deze zin plaatst ons ook in de tijd. Zij we vernieuwers? Of lopen we achter ontwikkelingen aan? Maar wat vandaag nieuw is kan morgen al achterhaald zijn. Hoe gaan we trouwens überhaupt om met tijd? In deze verwarrende tijd zoeken we naar nieuwe ankers. Lees meer over hoe dat kan.

Actieven op social media zien we als voorlopers. Het is normaal geworden dat we druk zijn met het bijhouden van Twitter, Facebook en blogs. Zo blijven we in contact en betrokken bij elkaar.

Natuurlijk wil ook ikzelf aangehaakt en zichtbaar blijven. Deze column schrijven dwingt me om weer mijn zegje te doen. Maar als ik dan iets schrijf, wil ik wel graag ook iets zinvols zeggen. Dan stop ik er tijd in om tot een tekst te komen waar ik achter kan staan. Het is toch altijd weer spannend hoe mensen erop reageren. Tegelijk voel ik ook, dat ik het wel even iets rustiger aan wil doen. Ik vind het fijn dat er binnenkort ook andere columnisten bij komen.

Gisteren keek ik naar Tegenlicht. Mediatheoreticus Douglas Rushkoff constateert, dat het veelvuldig aanwezig zijn op internet ons kan beroven van echt mens zijn. We zijn druk met het uitwisselen over het nu, maar beleven het hier en nu steeds minder. Hij pleit voor een herovering van het nu. Social media verleiden mensen bijvoorbeeld tot activiteiten waar grote bedrijven belang bij hebben. Hij pleit ervoor om ze regelmatig echt uit te zetten, zodat we de regie terug krijgen over ons eigen leven. Er zouden al speciale apps zijn, die je helpen om onvindbaar te zijn tijdens bijvoorbeeld pootje baden.

Velen zitten in een spagaat tussen geleefd worden en zelf leven. Verleidingen en sociale druk zijn er ook op het internet. Blijf je achter, als je je status vandaag nog niet vernieuwd hebt? Misschien laten we ons teveel leiden door belangen van anderen, die de onze helemaal niet zijn.

Zelf probeer ik kritisch te zijn in waar ik mijn tijd insteek. Ik maak graag mijn eigen keuzes en bepaal liever zelf mijn koers. Dat valt echter niet altijd mee nu er zoveel gebeurt, dat me raakt en ik soms maar moeilijk kan begrijpen. Denk bijvoorbeeld aan de werktijd van Arthur Gotlieb, een senior medewerker bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Zelfmoord gepleegd van de stress en tegenwerking in zijn werk! Hij is gemangeld tussen scorende managers; en dat bij een Zorgautoriteit!

Kennelijk zijn wij allemaal niet kritisch genoeg, denk ik dan bij mijzelf. Steeds meer zaken komen in een ander daglicht te staan. Omgaan met ‘zorg voor mensen’ alsof je machines aanstuurt klinkt voor mij onlogisch. Dat hadden we collectief toch eerder kunnen zien, dat het niet zo werkt?

Tips Ga terug naar je basis: het hier en nu en eigen normen en waarden. Neem dus vooral de regie over je eigen tijd en keuzes. Wat is belangrijk voor jou? Geef daar tijd en aandacht aan. Maak het hier en nu groter. Geniet ervan! Misschien ben je nu een van de laatsten, maar zul je straks een voorloper zijn.

Nieuw denken op menselijke maat

Problemen zijn niet op te lossen met denkwijzen die ze hebben veroorzaakt, zei Albert Einstein al. Het enthousiasme voor het Nieuw Werken ebt een beetje weg, draagvlak brokkelt af en weerstand neemt toe. Bedrijven voeren HNW vaker in om te bezuinigen. Mensen willen meer regie over hun werk en leven. Hoe verder?

Anders gaan denken maakt duurzamer werken mogelijk met gezonder productiviteit. Denkwijzen van de afgelopen eeuw zijn alom in organisaties aanwezig. Mensen schikken zich naar taakgerichte productiesystemen met een hogere bezettingsgraad. Die vragen meer flexibiliteit van mensen; overschakelen naar een andere soort taak betekent verhuizen naar een andere faciliteit. Spullen een uurtje laten liggen op je flexplek is er niet meer bij met het cleandeskprincipe. Waar is de menselijke maat in het werk gebleven?

Het werk dat mensen doen is niet of moeilijk te automatiseren. Die taken vragen sociale vaardigheden in de omgang met klanten. Of we hebben speciale vakkennis nodig voor het stellen van een goede diagnose bij een patiënt. Het meer routinematige werk wordt de komende jaren verder geautomatiseerd. Wat overblijft zijn de complexer en intensiever taken, waarvoor vaak meer creativiteit en kennis nodig. Ook wordt samenwerken belangrijker; samen kun je meer dan alleen.

Inmiddels komt het vaker voor, dat groepstaken ook echt door een groep worden ingevuld, bijvoorbeeld bij Buurtzorg Nederland. Iedereen doet er het uitvoerende werk. De een is beter in de public relations, de ander in het maken van een planning, enzovoort. Daar komt geen manager meer aan te pas.

Maar in de meeste organisaties en bedrijven zijn taken nog opgedeeld. Thuiszorgmedewerkers moeten binnen een vastgestelde tijd kousen uitdoen en aantrekken. Deze denkwijze uit het verleden – van de afgelopen honderd jaar – staat ons nu steeds vaker in de weg. Taakverrijking werkt vaak beter bij complexer taken, waarvoor vakmanschap nodig is. Maar zo’n omslag is ingrijpend in de structuur van een organisatie, in de cultuur en dus ook in de denkwijze.

De bestaande scheiding van het aansturen van processen en het uitvoeren van taken mag weer gaan verdwijnen. Omgaan met complexer vraagstukken vraagt een andere organisatie van het werk. Vorm en inhoud in taken blijven scheiden ontkent de toegevoegde waarde van het vakmanschap van mensen en van samenwerking in een team.

Vragen. Hoe denkt u eigenlijk? Kijk eens naar uw eigen rollen en taken. Hoe staat het met de scheiding van inhoud en proces? Wie beslist over wat? Wie zijn uw collega’s? Wat zijn functie en doel van de groep?

Tijd- en plaatsonafhankelijk werken is nog maar het begin van Het Nieuwe Werken. Het is tijd voor een heroverweging van vanzelfsprekendheden, van de onderliggende denkwijze in organisaties en bedrijven.

Met nieuw denken ontstaat ‘Nieuw werken op menselijke maat’. Deze zomer komt daarover mijn boek uit bij Sdu Uitgevers. Daarover later meer. Zo krijgen mensen weer de regie!

Even pauzeren

Bij harder werken wordt pauzeren belangrijker. De huidige transitie naar anders werken vraagt veel van mensen. We werken niet meer alleen met de handen, maar gebruiken ook meer het hoofd. Met beter ontspannen tussendoor blijven we beter functioneren. De boog kan niet altijd gespannen zijn. Wil jij minder werkdruk en meer plezier ervaren in je werk? Lees dan hoe je slimmer pauzeert.

De werkdruk neemt toe. Het dagelijkse werk zelf is intensiever door veranderingen op de werkvloer. Tegelijk moeten we meer doen in minder tijd. ‘Problemen zijn niet op te lossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt’, zei Albert Einstein al. Om werkdruk te verminderen is het nodig anders te gaan denken en doen. ‘We worden een lerende economie’, riepen zelfs politici afgelopen week in Nieuwsuur. Er is inmiddels maatschappelijk draagvlak voor dat idee.

Maar werken op de automatische piloot – zonder nadenken – verdwijnt niet zomaar. Mijn man kocht een product bij een supermarkt, dat duidelijk te laag was geprijsd. Hij wees erop bij de kassa en eenmalig voerden ze een prijscorrectie door. Hij betaalde veel te weinig. Een paar maanden later haalde hij een nieuwe voorraad en toen nog eens. Er was niets veranderd. Een ezel stoot zich in het gemeen … Was dit probleem te voorkomen? Natuurlijk! Niet met een dure cursus, maar wel met alerter werken. Dan valt je toch iets op en overleg je toch met een collega?

Mensen om me heen zie ik in onhandige patronen zitten. Ze blijven bijvoorbeeld de auto pakken, ook als je ergens handiger komt met het openbaar vervoer. In bedrijven blijven mensen alleen doormodderen, als iemand anders je zo verder kunt helpen. Mensen benutten vergaderingen onvoldoende om hun problemen op te lossen. Gisteren vertelde een manager mij over het zogenaamd ‘knijp of piep systeem’; managers voeren productienormen op totdat mensen gaan piepen. Maar mensen mensen die harder werken met hun handen, zullen minder betrokken, oplettend en nadenkend zijn, lijkt mij zo. ‘Wil je als manager domme fouten en overbelaste mensen of liever duurzame winst en tevreden personeel?’, denk ik dan.

Doorwerken tot je uitgeput bent – met burn-out tot gevolg – is geen optie in een dienstverlenende kenniseconomie. Het kan anders, als je wilt. Al werkend kun je, net als rijdend op de fiets, van richting veranderen. Zo blijf je fit en voldoe je aan groeiende eisen. Regelmatig even afstand nemen en nadenken in het werk wordt belangrijker, voor iedereen. Dat kan op veel manieren.

Tips. Ga eens na hoe je omgaat met je pauzes. Schieten ze erbij in? Wat voor ontspanning heb je eigenlijk nodig? Hoe vaak doe je het en hoe lang? Pauzeren kun je automatiseren of uitbesteden. Zo heb ik mijn pauzemanagement – achter de pc – geautomatiseerd met het gratis programma www.workrave.org. Ik krijg pauzes gewoon voorgeschoteld in de frequentie en tijdsduur die ik zelf heb ingesteld. Je kunt ook met een collega of huisgenoot afspraken maken over koffie en theepauzes. Wissel complexe denktaken eens af met simpele klusjes, je handen even gedachteloos laten gaan – zoals bij een afwas – werkt ontspannend voor lichaam en geest. De kenniseconomie draait om leren en creëren. Dat lukt beter als je ontspannen en fit bent.

Gebruik je hoofd, volg je hart. Zorg voor jezelf helpt uiteindelijk ook je baas en klant verder.

De dag dat ik mijn vulpen terugvond

Schrijven zijn we de afgelopen decennia steeds meer gaan doen op de computer. Het vrolijke getik van hamertjes op papier maakte plaats voor ingetogen typen op steeds plattere toetsenborden en voor duimen op smartphones. Maar is het ook altijd de beste oplossing?

Afgelopen week was ik niet tevreden over mijn schrijfprestaties. Mijn typen leek mij weg te leiden van mijn creatieve gedachten. Ik vroeg mij af: Hoe kom ik tot beter resultaat? Ik besloot eens wat anders te gaan proberen en vond twee uitgedroogde vulpennen terug achter in een la.

De vulpennen maakte ik schoon. De ene vulde mijn man met zijn inkt, de andere deed het weer met een teruggevonden inktpatroon. Ik kocht een schrijfblok en schreef de hele ochtend door, zo’n twintig pagina’s achter elkaar. De gedachten in mijn hoofd volgden elkaar soepel op en de woorden vloeiden op mijn papier. Wat een genot! Een kleine tafel had ik voor het raam gezet in het licht; ik kijk regelmatig op en naar buiten, naar het groen, de schoolkinderen.

Wat werkt nu eigenlijk beter voor mij, vraag ik me af: Typen op een modern toetsenbord. Of ben ik soms productiever met een vulpen? Voor mij is het duidelijk. De vulpen blijft prominent op mijn bureau. Ik gebruik nu beide op de meest voor mij effectieve manier. Ik pak de vulpen als ik wil schrijven en intensief denken tegelijk. Achter mijn beeldscherm werk ik de tekst vervolgens uit.

Hetzelfde soort van tegenstrijdigheid of verwarring zie ik ook bij invoering van Het Nieuwe Werken. Velen nemen aan, dat mensen vanzelf productief zijn als ze de beschikking hebben over de nieuwste spullen. Bijvoorbeeld een goede flexplek, of de nieuwste smartphone, of de lichtste tablet of de meest veelzijdige computer. Maar is dat wel zo?

Tips. Wees productiever door na te denken over de essentie van je taak. Wat wil je eigenlijk bereiken? Zoek vervolgens het beste gereedschap om die ene taak beter te doen. Neem de tijd om wat te experimenteren. Gebruik je tool vervolgens met aandacht voor het beste resultaat.

Terug naar mijn vulpen, die mij helpt in mijn creatieve schrijfproces. Ik denk terug aan mijn opleiding en ervaring als industrieel ontwerper. Ook ontwerpers grijpen nog steeds – vooral in het begin van een project – graag naar potlood en papier. De PC met de mooiste visualisaties komt er pas later aan te pas. In de NRC las ik vorige week een bericht van een onderzoek; studenten die schreven tijdens colleges hadden ruim twee keer zoveel onthouden als de studenten die de colleges intypten op hun laptop. Tja. Mijn droom: een tablet, zo dun en ruw als papier. Daar kan ik dan lekker op schrijven met mijn vulpen. Vervolgens zou ik de analoge tekst dan automatisch laten digitaliseren en versturen naar mijn computer.

Waar is jouw vulpen? Gebruik je hem? Ik ben benieuwd naar je ervaringen!