Blog

Kantelen, omkeren, transformeren of horizontaal organiseren

Fietser op fietsbrug en helicopter

Iedereen beweegt anders. Beweging is er, op veel manieren. Doorpakkers onder ons willen liever nog sneller, slimmeriken bereiken liever meer met minder moeite. Deze week is op het journaal te zien dat de permafrost nog sneller ontdooit dan gedacht. Dat verandering nodig is is wel duidelijk. Maar hoe anticiperen? Passen we ons aan? Deze blog gaat over gedrag veranderen, over nieuw denken en doen. Lees verder Kantelen, omkeren, transformeren of horizontaal organiseren

Zwemmen in een wereld van mogelijkheden

Lekker vrij zijn, spelen, drijven en zwemmen!

Leven Lang Leren: van moeten naar willen’ is het onderwerp op 15 juni in de Metaal-kathedraal in Utrecht. Het verhaal van Farid Tabarki van Studio Zeitgeist spreekt me aan. Zijn visie gaat over transformeren; van ‘vast’ naar ‘vloeibaar’ werken. Ik zit in een oude metaalfabriek met pilaren van een kerk. In gedachten sta ik weer als kind aan de waterkant. Spring ik erin? Deze blog gaat over het ontwikkelen van durf, moed en kennis waarmee we ons beter en sneller aanpassen.
Lees verder Zwemmen in een wereld van mogelijkheden

Een brede blik op werk

Fokke-en-Sukke-lezen-het-fnvonderzoek-081013(4120)Het begrip ‘werk’ klinkt kort en krachtig. Maar in de praktijk van alledag heeft dit woord vrij veel betekenissen. Gaat het om banen? Ondernemerschap? Meedoen in de samenleving? Financiële zekerheid? Routinematig werk verdwijnt steeds meer. Er komt meer dienstverlenend, creatief en kenniswerk. Wat zijn consequenties van die veranderingen? In deze blog verkennen we het thema werk met meetups tot nieuwe ontwikkelingen. Lees verder Een brede blik op werk

Kansen benutten in 2016!

stock-photo-50642702-this-trafic-light-is-making-lateOp 12 december 2015 is een klimaatverdrag gesloten in Parijs. Wereldwijd moet de uitstoot van broeigassen omlaag om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen. Is dat relevant voor het MKB? Ja, natuurlijk!

Uitdaging  Er zijn kansen voor nieuwe bedrijvigheid; Van energiezuinige oplossingen tot opwekking en opslag van groene stroom. Intelligente producten, systemen en diensten voor gedragsverandering. Verouderde manieren van werken versneld vernieuwen. Het Nieuwe Werken en flexibel werken verder ontwikkelen met aandacht voor mensen en veranderingen in het werk. Kennisintensief, creatief of dienstverlenend kan slimmer en beter.

De term ‘vlinderrevolutie’ hoorde ik voor het eerst op Radio 1 in november 2014. stock-photo-52702122-he-enjoys-cycling-to-work Het ging over geweldloze omwentelingen; De fluwelen revolutie in 1989 in Tsjecho-Slowakije, de hoopvolle Arabische lente van enkele jaren geleden, de aanhang van Aung San Suu Kyi in Birma. Is er iets van te leren? Een visie en wenkend perspectief kan mensen inspireren om in beweging te komen, zonder dat dit van buitenaf wordt opgelegd.

Idee  Een metamorfose is een transformatie zonder strijd, bloed vergieten of geweld. De grauwe en moeizaam kruipende rups kapselt zichzelf in. In alle rust vindt – in een aantal weken – de transformatie plaats. Dan is de rups veranderd in een kleurige vlinder. Klaar om uit te vliegen? Nee, nog niet. Eerst moet de vlinder nog de spieren van zijn vleugels ontwikkelen. Dat doet de vlinder door zichzelf los te wringen uit de pop.

Voorbeeld  Dat lastige loswringen, daar gebeurt het. Een leefstijl veranderen van  ‘rupsjes nooit genoeg’ naar ‘vrolijke vrije vlinders’. Daar zijn spierballen voor nodig. De liefde voor mooie dure auto ’s vervangen voor genieten van meer buiten zijn en bewegen op de fiets. Het gebeurt!

Actie  Neem de ruimte voor lekker dromen over 2016; onder de douche, onderweg of in de pauze tussendoor. Waar verlang je naar? Wat heb je nodig? In de eigen functie, het bedrijf, voor klanten of thuis privé. Schrijf losse woorden op – bijvoorbeeld in de agenda- en laat het rijpen. Kijk er over een paar weken weer naar en je bent verrast over de waarde van die losse flarden.

Slimme werksystemen

Slimmer werken is noodzakelijk voor bedrijven en organisaties die anno 2016 willen overleven en groeien. Afhankelijk van het werk, de mensen en de omgeving krijgt slimmer werken op zeer uiteenlopende wijzen vorm en invulling. Het is een ware kunst om iets te doen wat zowel onderscheidend is en ook waarde toevoegt. Hoe help je je klant? En wat doe je dan? Daarvoor is geen standaardrecept te geven. Wel is er een internationale norm over het ontwerpen van werk. Daarover meer.

Norm over werksystemen  De tweede revisie van de internationale ergonomische basisnorm over werk uit 1981 van ISO (International Standard Organisation, zie www.iso.org) is bijna klaar. NEN in Delft publiceerde in 2014 op haar site www.nen.nl de ISO/DIS 6385:2014(E) met de titel ‘Ergonomic design of work systems. In de negentiger jaren werd deze norm nog genoemd in de Arbeidsomstandighedenwet als basis voor het concretiseren van het begrip ‘stand van de ergonomie’. De norm is bij NEN te bestellen via de link.

Voor slimmer werken en voor Het Nieuwe Werken is de tweede herziening van deze internationale norm uit 1981 eigenlijk uiterst actueel. Het is gewoon geworden dat veel mensen altijd en overal werken. Problemen, zoals werkdruk, stress en burn-out, nemen toe. Toch staat de beroepspraktijk van verantwoord werken buiten de kantooromgeving nog in de kinderschoenen. Deze norm biedt handvatten voor een structurele, integrale en duurzame aanpak van complexe vraagstukken. De norm kan worden gebruikt als richtlijn, als checklist en bij het op maat ontwikkelen van (nieuwe) werkoplossingen.

Leidinggevenden, specialisten en medewerkers kunnen werkproblemen samen integraal aanpakken met behulp deze norm. Door die te gebruiken als richtlijn en checklist is het mogelijk om bestaande en nieuwe werksituaties beter vorm te geven, borgen en verbeteren. Volgens de definitie vervult een werksysteem een bepaalde taak. Een werksysteem bestaat uit een combinaties van mensen en middelen binnen een bepaalde context. De norm geeft richting aan het ontwerpen van integrale concepten en vervolgens aan de uitwerking van werkorganisatie, werktaken, banen (jobs), werkomgeving, gereedschap en interfaces, werkruimte en werkplek. De norm biedt richtlijnen, voorwaarden en eisen bij het realiseren van duurzame mensgerichte werkoplossingen.

Over deze Draft International Standard (DIS) wordt gestemd door de zogenaamde ‘P-members’ (oftwel paying of betalende leden/landen). Nederland hoort daar sinds een jaar helaas niet meer bij. In de zomer van 2013 trok het NEN zich terug uit de ontwikkeling van internationale basisnormen op het gebied van ergonomie. Na decennia van actieve deelname is Nederland geen lid meer van commissie ISO/TC159. Wietske Eveleens – 24 jaar Nederlands expert ergonomisch ontwerpen in de werkgroep van deze commissie – woonde in januari haar laatste ISO-vergadering bij in Berlijn. In 2004 kwam de eerste revisie van ISO 6385 uit onder haar voorzitterschap van deze werkgroep en ze werkte ook aan de nieuwe basisnorm ISO 26800 ‘Ergonomic principles and concepts’, die uitkwam in 2011.

Meer info op www.iso.org.

Gezond presteren

‘Hoe kan het?’ vraag ik me af, net zoals veel anderen. Oranje speelt goed op het WK in Brazilië, naar mijn indruk beter dan voorheen. Arjan Robben was van glas en lijkt nu van staal. Wat is er gebeurd? Wilt u meer leren over gezonder presteren?

De carrière van de Groninger Arjen Robben tekende zich – volgens het NRC – door blessureleed en cruciale missers in belangrijke wedstrijden in 2010 en 2012. Belangrijk voor Robben was samenwerking met een osteopaat, sinds 2008. Westhovens vindt dat het belangrijkste wat hij hem geleerd heeft is meer lichaamsbewust te zijn, preventief te handelen en tijdig te registeren als er iets dreigt mis te gaan in zijn spieren. Zo zijn blessures te voorkomen. Robben zelf heeft nu meer vertrouwen in zijn lijf. Hij zorgt dat alles – zoals bekken, rug en enkels – vrij beweegt en niet vastloopt. Want als je blokkades hebt ga je compenseren en dan ga je je spieren verkeerd belasten.

Net als Arjen Robben ben ik zelf ook tegen grenzen aangelopen, maar dan op een heel andere manier. Een behandeling van de Ziekte van Lyme – die ik al zes jaar bleek te hebben – in het ziekenhuis met antibiotica duurde slechts anderhalve week. Daarna voelde ik me jaren slechter dan voor de kuur. Ik wilde me weer beter voelen en ging lezen over voeding en experimenteren met wat ik tot me nam. Ik dronk jarenlang geen koffie en alcohol meer en leefde bewuster en gezonder. Tot mijn verrassing verbeterde mijn aangetaste gezichtsscherpte aanmerkelijk en kwam mijn energie langzaam terug. ‘Je wordt nog helderziend’, zei de dokter. Er kan veel als een mens echt wil.

Bedrijven ontdekken het belang van gezonde medewerkers voor betere bedrijfsprestaties. Dus stimuleren managers medewerkers om gezonder te leven met meer fruit, bewegen en sporten. Niks mis mee zou je wellicht denken. Toch is deze handelwijze niet zonder gevaar. De bedrijfsleiding kan in de verleiding komen om van medewerkers continu topprestaties te gaan verwachten. Arjen Robben leert ons dat dat niet werkt. Full prof zijn betekent niet dat je zeven dagen per week 120 procent geeft, zoals hij vroeger deed. Arjen heeft geleerd om twee keer per week alles te geven: tijdens de wedstrijd en een keer op de training, om de boel te testen.

Wat kunnen bedrijven van Oranje en Arjen leren? Put mensen niet uit, laat hen presteren op het moment dat het erop aan komt. Maar dat botst helaas met de huidige dominante cultuur in organisaties, waarbij mensen vooral worden gezien als bedrijfsmiddelen, net als ICT-oplossingen en huisvesting. Momenteel verdwijnen veel banen door automatisering, omdat machines veel werk beter zouden kunnen doen. Voor mensenwerk is minder aandacht.

Laten we eens een gedachte-experiment doen. Denk je eens een voetbalspel in met alleen robots op het veld. Robots in het veld leveren misschien meer doelpunten op. Maar dan ontbreekt het op het veld aan de unieke creativiteit en behendigheid van de spelers en het samenspel en de tactiek van het team. Wie komt er dan nog naar het stadion voor het zien van de wedstrijd? Wat zijn de uitzendrechten op TV dan nog waard? Als niemand naar de wedstrijd komt kijken schiet je als bedrijf met automatisering toch je doel voorbij.

Zo’n WK lijkt mij een mooie aanleiding voor bedrijven om zich te laten inspireren door het Nederlands voetbal. Het is een goed moment om mensenwerk weer meer te gaan waarderen. Welke taken passen beter bij mensen en welke bij machines? Daarover is veel bekend. Wijs met een zogenaamde taakallocatie taken bewust toe aan mensen of machines voor beter resultaat. Zo komen kwaliteiten van mensen – ten opzichte van machines – in bedrijven en organisaties beter tot hun recht. Laat als leidinggevende de menselijke kwaliteiten in het veld schitteren!

Gezonder presteren is mogelijk als mensen weer de regie krijgen over hun lijf en leven. Garanties zijn er niet. Maar als managers hun mensen meer vertrouwen en steunen, dan blijkt bijna alles mogelijk. Dan presteert ieder mens en iedere ploeg het beste op zijn eigen manier.

Duurzame werkbaarheid

Investeren in werkbare oplossingen levert organisaties meer rendement en minder risico’s op. Werkdruk en stress verminderen. Maar werkgevers en overheid investeren kennelijk liever in bijvoorbeeld duurzame inzetbaarheid. Voor mij is het niet logisch. Ik wil graag snappen waarom. Een paar boeken helpen mij verder. Klopt mijn analyse ook voor u als lezer? Ik ben benieuwd naar uw reactie.

Werkbaarheid gaat over de mate waarin dagelijks werk handig, nuttig en praktisch uitvoerbaar is. Ondersteunen de werkmiddelen en werkorganisatie, bijvoorbeeld een doelgerichte taakuitvoering? Met plezier las ik onlangs Richard Sennet’s ‘De ambachtsman’ en ‘Nieuw Europees Organiseren’ van Jan Jaap Brouwers en Jaap Peters. Het eerste gaat over de mens als maker en het tweede over organiseren op basis van vakmanschap verbinding en vertrouwen. Sennet onderbouwt het belang van vakmanschap, ook in het huidige tijdgewricht. Brouwers en Peters duiden het verschil tussen Angelsaksisch en Rijnlands besturen van organisaties. Mensen zijn verworden tot ‘bedrijfsmiddelen’. In de afgelopen 25 jaar zijn organisaties en bedrijven in Nederland massaal overgestapt op Anglo-Amerikaans besturen.

Maar nu blijkt er een probleem te zijn bij de brede introductie van Het Nieuwe Werken. De enthousiast omarmde principes van commanderen, communiceren en controleren passen niet goed bij tijd- en plaatsonafhankelijk werken. Rijnlands aansturen van HNW werkt beter, met aandacht voor vakmanschap, verbinding en vertrouwen. Maar het Angelsaksische model is lastig weer om te buigen naar het Rijnlandse.

Tijdens de omschakeling van het Rijnlandse naar het Angelsaksische model werkte ik in in de jaren negentig in organisaties in functies als technisch ergonoom, opleider/adviseur en management consultant. Ik merkte hoe de interesse in de inhoud verminderde, als je je declarabele uren maar haalde. Het toepassen van de Arbowet ging gelukkig nog over het deskundig vertalen van basisprincipes naar doelmatige werkoplossingen voor bedrijven op maat. Inmiddels zijn twee parallel arbo-werelden ontstaan: de papieren wereld van RI&E’s en de echte wereld met meer mensen met ‘onverklaarbare’ werkdruk en stress.

Over duurzaamheid gesproken. Het gebrek aan serieuze belangstelling voor zorg voor menselijk kapitaal bij leidinggevenden verbaast mij. Reorganisaties, bezuinigingen en veranderingen volgen elkaar steeds sneller op. Waarom? Leidinggevende lijken de enigen te zijn die niet (willen) zien dat zulk werk niet meer te behappen is voor gewone werkende zielen … Of begint de wal het schip te keren? Duurzame inzetbaarheid is gericht op individuen. Maar grote problemen zoals werkdruk en stress horen helemaal niet op het bord van individuen. Die moeten op organisatieniveau worden aangepakt: maak het werk weer werkbaar! Wat meer investeren in ‘duurzame werkbaarheid’ is goed voor de lerende kenniseconomie en het individu.

Tip Beste werkgever, Stap eens uit de parallelle spreadsheetwereld. In de echte wereld gebeurt het. Wandel rond en ga samen pauzeren en koffie drinken. Wissel dagelijkse ervaringen in het werk uit. Denk samen na over slimmer werkoplossingen. Ontdek dat het onderling vertrouwen zo weer kan groeien. Oplossingen voor lastige problemen zoals werkdruk moeten vooral komen van u als werkgever, niet van werknemers. Het ontwikkelen van oplossingen is mensenwerk, met kennis van zaken en vakmanschap.

Hoe werkbaar is uw werk als leidinggevende eigenlijk? Misschien eigenlijk een beetje te druk? Kritisch en creatief nadenken over het eigen werk is een mooie eerste stap naar echt duurzaam werken in organisaties.

Voorop lopen, volgen of achter lopen

Vele eersten zullen de laatsten zijn en vele laatsten de eersten. Met dit spreekwoord duiden we aan dat een persoon voordringt of dat een achtergestelde of lager geplaatste toch hogerop kan komen. Deze zin plaatst ons ook in de tijd. Zij we vernieuwers? Of lopen we achter ontwikkelingen aan? Maar wat vandaag nieuw is kan morgen al achterhaald zijn. Hoe gaan we trouwens überhaupt om met tijd? In deze verwarrende tijd zoeken we naar nieuwe ankers. Lees meer over hoe dat kan.

Actieven op social media zien we als voorlopers. Het is normaal geworden dat we druk zijn met het bijhouden van Twitter, Facebook en blogs. Zo blijven we in contact en betrokken bij elkaar.

Natuurlijk wil ook ikzelf aangehaakt en zichtbaar blijven. Deze column schrijven dwingt me om weer mijn zegje te doen. Maar als ik dan iets schrijf, wil ik wel graag ook iets zinvols zeggen. Dan stop ik er tijd in om tot een tekst te komen waar ik achter kan staan. Het is toch altijd weer spannend hoe mensen erop reageren. Tegelijk voel ik ook, dat ik het wel even iets rustiger aan wil doen. Ik vind het fijn dat er binnenkort ook andere columnisten bij komen.

Gisteren keek ik naar Tegenlicht. Mediatheoreticus Douglas Rushkoff constateert, dat het veelvuldig aanwezig zijn op internet ons kan beroven van echt mens zijn. We zijn druk met het uitwisselen over het nu, maar beleven het hier en nu steeds minder. Hij pleit voor een herovering van het nu. Social media verleiden mensen bijvoorbeeld tot activiteiten waar grote bedrijven belang bij hebben. Hij pleit ervoor om ze regelmatig echt uit te zetten, zodat we de regie terug krijgen over ons eigen leven. Er zouden al speciale apps zijn, die je helpen om onvindbaar te zijn tijdens bijvoorbeeld pootje baden.

Velen zitten in een spagaat tussen geleefd worden en zelf leven. Verleidingen en sociale druk zijn er ook op het internet. Blijf je achter, als je je status vandaag nog niet vernieuwd hebt? Misschien laten we ons teveel leiden door belangen van anderen, die de onze helemaal niet zijn.

Zelf probeer ik kritisch te zijn in waar ik mijn tijd insteek. Ik maak graag mijn eigen keuzes en bepaal liever zelf mijn koers. Dat valt echter niet altijd mee nu er zoveel gebeurt, dat me raakt en ik soms maar moeilijk kan begrijpen. Denk bijvoorbeeld aan de werktijd van Arthur Gotlieb, een senior medewerker bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Zelfmoord gepleegd van de stress en tegenwerking in zijn werk! Hij is gemangeld tussen scorende managers; en dat bij een Zorgautoriteit!

Kennelijk zijn wij allemaal niet kritisch genoeg, denk ik dan bij mijzelf. Steeds meer zaken komen in een ander daglicht te staan. Omgaan met ‘zorg voor mensen’ alsof je machines aanstuurt klinkt voor mij onlogisch. Dat hadden we collectief toch eerder kunnen zien, dat het niet zo werkt?

Tips Ga terug naar je basis: het hier en nu en eigen normen en waarden. Neem dus vooral de regie over je eigen tijd en keuzes. Wat is belangrijk voor jou? Geef daar tijd en aandacht aan. Maak het hier en nu groter. Geniet ervan! Misschien ben je nu een van de laatsten, maar zul je straks een voorloper zijn.

Nieuw denken op menselijke maat

Problemen zijn niet op te lossen met denkwijzen die ze hebben veroorzaakt, zei Albert Einstein al. Het enthousiasme voor het Nieuw Werken ebt een beetje weg, draagvlak brokkelt af en weerstand neemt toe. Bedrijven voeren HNW vaker in om te bezuinigen. Mensen willen meer regie over hun werk en leven. Hoe verder?

Anders gaan denken maakt duurzamer werken mogelijk met gezonder productiviteit. Denkwijzen van de afgelopen eeuw zijn alom in organisaties aanwezig. Mensen schikken zich naar taakgerichte productiesystemen met een hogere bezettingsgraad. Die vragen meer flexibiliteit van mensen; overschakelen naar een andere soort taak betekent verhuizen naar een andere faciliteit. Spullen een uurtje laten liggen op je flexplek is er niet meer bij met het cleandeskprincipe. Waar is de menselijke maat in het werk gebleven?

Het werk dat mensen doen is niet of moeilijk te automatiseren. Die taken vragen sociale vaardigheden in de omgang met klanten. Of we hebben speciale vakkennis nodig voor het stellen van een goede diagnose bij een patiënt. Het meer routinematige werk wordt de komende jaren verder geautomatiseerd. Wat overblijft zijn de complexer en intensiever taken, waarvoor vaak meer creativiteit en kennis nodig. Ook wordt samenwerken belangrijker; samen kun je meer dan alleen.

Inmiddels komt het vaker voor, dat groepstaken ook echt door een groep worden ingevuld, bijvoorbeeld bij Buurtzorg Nederland. Iedereen doet er het uitvoerende werk. De een is beter in de public relations, de ander in het maken van een planning, enzovoort. Daar komt geen manager meer aan te pas.

Maar in de meeste organisaties en bedrijven zijn taken nog opgedeeld. Thuiszorgmedewerkers moeten binnen een vastgestelde tijd kousen uitdoen en aantrekken. Deze denkwijze uit het verleden – van de afgelopen honderd jaar – staat ons nu steeds vaker in de weg. Taakverrijking werkt vaak beter bij complexer taken, waarvoor vakmanschap nodig is. Maar zo’n omslag is ingrijpend in de structuur van een organisatie, in de cultuur en dus ook in de denkwijze.

De bestaande scheiding van het aansturen van processen en het uitvoeren van taken mag weer gaan verdwijnen. Omgaan met complexer vraagstukken vraagt een andere organisatie van het werk. Vorm en inhoud in taken blijven scheiden ontkent de toegevoegde waarde van het vakmanschap van mensen en van samenwerking in een team.

Vragen. Hoe denkt u eigenlijk? Kijk eens naar uw eigen rollen en taken. Hoe staat het met de scheiding van inhoud en proces? Wie beslist over wat? Wie zijn uw collega’s? Wat zijn functie en doel van de groep?

Tijd- en plaatsonafhankelijk werken is nog maar het begin van Het Nieuwe Werken. Het is tijd voor een heroverweging van vanzelfsprekendheden, van de onderliggende denkwijze in organisaties en bedrijven.

Met nieuw denken ontstaat ‘Nieuw werken op menselijke maat’. Deze zomer komt daarover mijn boek uit bij Sdu Uitgevers. Daarover later meer. Zo krijgen mensen weer de regie!

Even pauzeren

Bij harder werken wordt pauzeren belangrijker. De huidige transitie naar anders werken vraagt veel van mensen. We werken niet meer alleen met de handen, maar gebruiken ook meer het hoofd. Met beter ontspannen tussendoor blijven we beter functioneren. De boog kan niet altijd gespannen zijn. Wil jij minder werkdruk en meer plezier ervaren in je werk? Lees dan hoe je slimmer pauzeert.

De werkdruk neemt toe. Het dagelijkse werk zelf is intensiever door veranderingen op de werkvloer. Tegelijk moeten we meer doen in minder tijd. ‘Problemen zijn niet op te lossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt’, zei Albert Einstein al. Om werkdruk te verminderen is het nodig anders te gaan denken en doen. ‘We worden een lerende economie’, riepen zelfs politici afgelopen week in Nieuwsuur. Er is inmiddels maatschappelijk draagvlak voor dat idee.

Maar werken op de automatische piloot – zonder nadenken – verdwijnt niet zomaar. Mijn man kocht een product bij een supermarkt, dat duidelijk te laag was geprijsd. Hij wees erop bij de kassa en eenmalig voerden ze een prijscorrectie door. Hij betaalde veel te weinig. Een paar maanden later haalde hij een nieuwe voorraad en toen nog eens. Er was niets veranderd. Een ezel stoot zich in het gemeen … Was dit probleem te voorkomen? Natuurlijk! Niet met een dure cursus, maar wel met alerter werken. Dan valt je toch iets op en overleg je toch met een collega?

Mensen om me heen zie ik in onhandige patronen zitten. Ze blijven bijvoorbeeld de auto pakken, ook als je ergens handiger komt met het openbaar vervoer. In bedrijven blijven mensen alleen doormodderen, als iemand anders je zo verder kunt helpen. Mensen benutten vergaderingen onvoldoende om hun problemen op te lossen. Gisteren vertelde een manager mij over het zogenaamd ‘knijp of piep systeem’; managers voeren productienormen op totdat mensen gaan piepen. Maar mensen mensen die harder werken met hun handen, zullen minder betrokken, oplettend en nadenkend zijn, lijkt mij zo. ‘Wil je als manager domme fouten en overbelaste mensen of liever duurzame winst en tevreden personeel?’, denk ik dan.

Doorwerken tot je uitgeput bent – met burn-out tot gevolg – is geen optie in een dienstverlenende kenniseconomie. Het kan anders, als je wilt. Al werkend kun je, net als rijdend op de fiets, van richting veranderen. Zo blijf je fit en voldoe je aan groeiende eisen. Regelmatig even afstand nemen en nadenken in het werk wordt belangrijker, voor iedereen. Dat kan op veel manieren.

Tips. Ga eens na hoe je omgaat met je pauzes. Schieten ze erbij in? Wat voor ontspanning heb je eigenlijk nodig? Hoe vaak doe je het en hoe lang? Pauzeren kun je automatiseren of uitbesteden. Zo heb ik mijn pauzemanagement – achter de pc – geautomatiseerd met het gratis programma www.workrave.org. Ik krijg pauzes gewoon voorgeschoteld in de frequentie en tijdsduur die ik zelf heb ingesteld. Je kunt ook met een collega of huisgenoot afspraken maken over koffie en theepauzes. Wissel complexe denktaken eens af met simpele klusjes, je handen even gedachteloos laten gaan – zoals bij een afwas – werkt ontspannend voor lichaam en geest. De kenniseconomie draait om leren en creëren. Dat lukt beter als je ontspannen en fit bent.

Gebruik je hoofd, volg je hart. Zorg voor jezelf helpt uiteindelijk ook je baas en klant verder.